Allez, lang geleden dat e-Mino nog eens in De Grote Controverse-Pot geroerd heeft. Bij deze dus!

Er wordt veel over racisme gesproken en geschreven de laatste tijd. In die mate dat het een bijzonder gevoelig onderwerp is geworden, waarbij sommigen schrik hebben om hun mening te uiten, dan wel een ‘gekleurde’ medemens iets te weigeren op gevaar af anders de dooddoener racist naar hun hoofd geslingerd te krijgen.

Een van de zaken die me daarbij echter opvalt is dat men racisme altijd als een eenrichtingsverkeer voorstelt, gaande van de witte man naar de gekleurde medemens.

Uit mijn (toegegeven beperkte) ervaringen uit Brussel heb ik echter stellig de indruk dat dit een wel zeer eenzijdige en beperkende voorstelling van het gegeven is. Wanneer ik zie hoe Zuid-Europeanen hun neus ophalen voor Oost-Europeanen, hoe heel wat Aziaten zich verhevener voelen dan bijv. Afrikanen, hoe ik onlangs nog getuige was van een schermutseling waarbij een aantal zwarte medebroeders scheldwoorden als ’sale tarc’ hanteerden, is racisme een m.i. veel breder fenomeen, dat zich in alle lagen van de bevolking voordoet, ook bij zij die traditioneel enkel als slachtoffers vermeld worden.

Dit deed me de vraag stellen of wij, als mens, bij de geboorte een onbevangen blad zijn en al dan niet racistisch worden door omgevingsfactoren, opvoeding, enz., dan wel of van in het begin de neiging hebben om argwanig te zijn t.o.v. de andersgekleurde medemens. Of om het op zijn Engels te zeggen: nature or nurture?

Persoonlijk ben ik meer geneigd om nature als dominante factor naar voren te schuiven.

Indien de mens weliswaar een sociaal wezen is, is hij m.i. vooral een clan-wezen. Hij zoekt gelijkgezinden op. Dit leidt tot allerhande structuurvormen zoals daar zijn: het gezin, de school, de wijk, de stad, het gewest, het land, het continent, de collega’s, de studiegenoten, de vriendenkring, de scouts-groep, enzovoort enzoverder. De leden van die structuurvormen herkennen bepaalde eigenschappen in de andere leden van die groep en klitten aldus samen. Buitenstaanders zullen spontaan met enige argwaan worden bekeken. Hij/zij behoort immers niet tot de groep. De mens zal m.i. van nature uit eerder de neiging vertonen om de rangen te sluiten en de buitenstaander duidelijk te maken dat hij dat maar is. En aangezien de meeste structuurvormen vaak vrij homogeen zijn qua ras, zal iemand van een ander ras al sneller als buitenstaander worden beschouwd en dus - vrij spontaan en onbewust - met een scheef oog bekeken worden.

Voeg er nog aan toe dat de mens van nature uit op zijn hoede zal zijn voor het ‘vreemde’, het ‘andere’ (m.i. nog een restant van aloude instincten) en - gelet op het feit dat een andere huidskleur nu eenmaal onmiskenbaar een onderscheidend element uitmaakt - ik vermoed dat wij van nature uit racistische neigingen hebben. Met dien verstande dat de opvoeding die kan versterken, dan wel uitgommen.

En, voor de goede orde, het behoeft geen enkel betoog dat ik het fenomeen racisme absoluut verwerpelijk vind. Wat dan ook niet betekent dat ik blind zou zijn voor de problemen die bij sommige bevolkingsgroepen - met een andere sociale en/of culturele achtergrond - blijkbaar meer leven dan bij andere.

Of hoe een complex probleem zich niet in weliswaar eenvoudig verteerbare doch uiteindelijk slechts een indigestie opleverende slogantaal laat samenvatten.