Bloggen en recht {06} - Over het Atomium en andere gebouwen.
Posted by e-mino on April 16th, 2008 filed in rechtNaar aanleiding van mijn post over portretrecht, ontving ik de volgende vraag van Dani:
“Hoe zit het met foto’s van gebouwen eigenlijk? Ik weet dat er voor het Atomium serieuze beperkingen gelden (en in dit jubileumjaar dan weer niet), maar hoe zit het bvb met dat idylische hoevetje dat ik zo graag in mijn portfolio zou willen opnemen?”
Voorwaar een zeer interessante vraag waar ik met alle plezier op antwoord.
Men dient een onderscheid te maken tussen de gebouwen die auteursrechtelijk beschermd zijn en de constructies die deze bescherming niet (meer) kunnen inroepen.
1] Auteursrechtelijk beschermde gebouwen.
Ik zal later nog uitgebreider posten over het auteursrecht, dus beperk ik me voorlopig tot de melding dat het auteursrecht alle werken beschermt, voor zover ze maar in een bepaalde vorm gegoten zijn (dus het ideeënstadium voorbij) én origineel zijn.
Met ‘originaliteit’ wordt verwezen naar de vereiste dat het werk in kwestie het resultaat dient te zijn van een intellectuele inspanning van zijn maker waardoor hij zijn persoonlijke stempel op het werk heeft kunnen drukken. M.a.w., het werk moet zich onderscheiden van andere werken, moet aan zijn auteur toewijsbaar zijn. Die vereiste wordt vrij snel als vervuld beschouwd, hetgeen voor gevolg heeft dat héél wat werken hedentendage door het auteursrecht beschermd worden (teveel werken volgens sommigen - waaronder ondergetekende - doch dat is voer voor een ander debat).
Voor zover aan die voorwaarden voldaan is, kunnen principieel quasi alle werken door het auteursrecht beschermd worden: boeken, schilderijen, tekeningen, muziek, meubelen, design, scripts, films, teksten, enz. … en gebouwen.
Voor zover een gebouw dus origineel is, is het auteursrechtelijk beschermd en is de toestemming van de auteur (in het merendeel der gevallen de architect) vereist om het te mogen reproduceren, op welke wijze dan ook (incl. als foto).
En zo komen we op het Atomium terecht. Als ‘gebouw’ (eerder constructie) voldoet het aan voormelde voorwaarden: het is in een bepaalde vorm gegoten én is origineel. De rechtspraak heeft zich hier reeds herhaaldelijk over uitgesproken en systematisch bevestigd dat het Atomium auteursrechtelijk beschermd is. Men heeft dus de toestemming van de erven Waterkeyn nodig om het Atomium te reproduceren.
Overigens geldt het auteursrecht tot zeventig jaar na de dood van de auteur. Zo is de Eiffeltoren - op zich onmiskenbaar een origineel werk - niet meer beschermd aangezien zijn auteur reeds in 1923 gestorven is. De Eiffeltoren mag je dus vrij reproduceren in blogs.
Samenvattend: voor gebouwen die origineel zijn moet je, tot zeventig jaar na de dood van de auteur (meestal de architect), de toestemming hebben van deze laatste of zijn erfgenamen alvorens hier foto’s van te mogen reproduceren.
2] Auteursrechtelijk niet beschermde gebouwen.
Als een gebouw niet (meer) auteursrechtelijk beschermd wordt, mag je er principieel vrij foto’s van maken, die reproduceren, online zetten, e.d.m.
Ik gebruik doelbewust het woord “principieel” omdat er sinds een tiental jaar in Frankrijk een debat woedt - tot aan het Franse Hof van Cassatie toe - over de vraag of de eigenaar van een gebouw anderen mag verbieden munt te slaan uit de reproductie van zijn woning.
Men verwijst daarover naar het eigendomsrecht dat een eigenaar toelaat om ten volle over zijn eigendom te beschikken. Door deze notie wat extensief te interpreteren kan je stellen dat een foto van een woning ook een vorm van gebruik van die woning is.
Dit debat woedt nog steeds, doch de consensus lijkt er nu in te bestaan dat de eigenaar van een woonst zich kan verzetten tegen het commercieel gebruik van foto’s van zijn woonst indien hem dit een “bijzonder nadeel” bezorgt. Bijvoorbeeld: het gebruik van de foto van een hotel in een brochure over de wanpraktijken van het nazi-regime. Of nog de verkoop van een postkaart van een woonst terwijl de eigenaar hiervan een exclusieve overeenkomst met een derde had afgesloten.
Samenvattend: gebouwen die (niet) meer auteursrechtelijk beschermd worden mogen vrij gefotografeerd worden, tenzij het gebruik van die foto’s een bijzonder nadeel zou berokkenen aan de eigenaar van die woning.
Om dus concreet op je vraag te antwoorden, Dani, mag je een foto van dat idylisch hoevetje opnemen in je portfolio indien deze zich niet onderscheidt van de meeste andere hoeves (en dus niet origineel is) en de opname van de foto in jouw portfolio de eigenaar geen bijzonder nadeel berokkent (hetgeen mij zou verbazen). M.a.w., volgens mij heb je groen licht in dit geval (onder voorbehoud van de hoeve in kwestie eens te zien, natuurlijk).
Hope this helps!
April 16th, 2008 at 6:31 am
mooi mooi mooi dank dank dank.
Wel een opmerking ivm Eiffel zijn toren: nachtfoto’s met het licht op de toren aan, mogen niet, de verlichting is beschermd
April 16th, 2008 at 7:20 am
En wat met mijn eigen huis?
Dus ik mag in principe ook geen foto’s van mijn eigen huis online zetten, voor zover de architect nog geen 70 jaar dood is?
Tenzij het een bvb een eenvoudig rijhuis zou zijn, of een huis zonder een al te specifieke of speciale stijl, waarvan er in Vlaanderen 26 in een dozijn zitten dus.
Als ik bouw, kan ik dus best contractueel met de architect overeenkomen dat het auteursrecht aan mij overgedragen wordt?
En dat debat was dus in Frankrijk? Heeft dat invloed op de situatie in België?
April 16th, 2008 at 7:35 am
Bestaat er ergens een officiële, (liefst online) vrij raadpleegbare lijst van auteursrechtelijk beschermde gebouwen?
En ik vind dit dus een heel mottige wet hé.
April 16th, 2008 at 7:42 am
@ Serge: bedankt voor je vraag.
Je mag inderdaad in principe geen foto’s online zetten van je eigen huis, indien dat auteursrechtelijk beschermd is. Door aan jouw architect een opdracht te geven om een huis te ontwerpen, moet hij dat doen (een huis ontwerpen dat het jouwe is) maar niet meer dan dat. Alle andere auteursrechten behoudt hij dus.
Tenzij je huis ‘banaal’ is en dus niet auteursrechtelijk beschermd is.
Je neemt het een en ander best op in de overeenkomst met je architect. Wij zijn thuis bezig met ingrijpende verbouwingen en ik heb dergelijke clausule laten opnemen in de overeenkomst met de architect.
Re het debat in Frankrijk. Je kent de uitdrukking ‘als het in Parijs regent, druppelt het in Brussel’… De Belgische doctrine heeft hier al bijdragen aan gewijd en de allereerste schuchtere uitspraken zijn verschenen…
April 16th, 2008 at 7:45 am
@ Hans: neen.
Om de heel simpele reden dat het auteursrecht bestaat zonder formaliteiten. Er is dus geen registratie, geen depot, geen lijsten.
Enkel een rechtbank kan oordelen of een werk (incl. een gebouw) auteursrechtelijk beschermd is of niet.
Als advocaat kan ik op basis van mijn aanvoelen, mijn ervaring en de bestaande rechtspraak inschatten of een werk de auteursrechtelijke drempel overschrijdt of niet, maar het finale woord ligt bij de rechter.
En geloof me vrij: als je zelf leeft van je creatie (zangers, schrijvers, beeldhouwers, etc. etc.) vind je dit géén mottige wet!
April 16th, 2008 at 8:52 am
hmmm, dan moeten we er eigenlijk van uitgaan dat elk gebouw beschermd is.
en één bastoenhuis is misschien banaal, maar alle bastoenhuizen samen van dat model zijn dat, euhm, eigenlijk ook. nevermind dit voorbeeld.
ik snap de functie van het auteursrecht wel, maar er is toch een duidelijk verschil tussen uitbrengen wat een schrijver geschreven heeft, laten horen wat een artiest gemaakt heeft enzovoort tegenover op een foto tonen wat een architect gebouwd heeft. Dat ligt toch veel verder van de functie van het kunstwerk. Dat is een beetje zoals 30 seconden van een liedje op uw site zetten. Of een grappige quote uit een boek halen. En wat met het feit dat dat gewoon deel uitmaakt van het openbare domein? (de gevel althans)
Nu, dit zijn geen vragen doch kritieken op de bestaande wet.
April 16th, 2008 at 8:53 am
AHA, dat is het!! Als ik een foto trek van een gevel van een gebouw, dan repliceer ik dat gebouw niet op foto, maar ‘citeer’ ik het, aangezien het maar over een miniem deel van het gehele bouwwerk gaat. en dat mag wel! Niet?
April 16th, 2008 at 9:01 am
@ Hans, je moet er zeker niet van uitgaan dat alle gebouwen beschermd zijn. Integendeel: de meerderheid van alle gebouwen is niet beschermd wegens:
- hetzij te banaal op zich (i.e. reproductie van reeds bestaande gebouwen of evidente keuzes - denk aan de meeste appartementsgebouwen, rijhuizen, hoevetjes, e.d.m.)
- hetzij weliswaar enigszins afwijkend van de vorige, doch in te beperkte mate en dus niet beschermd. Voorbeeld: ik neem een rijhuis en voorzie daarin een rond raam ipv een rechthoekig raam. Die minieme wijziging is uiteraard onvoldoende om “mijn” woonst te beschermen.
Beschermde gebouwen zijn dus eerder uitzondering dan regel.
April 16th, 2008 at 9:10 am
@ Hans (bis): zo eenvoudig gaat ook die vlieger niet op, vrees ik…
Citaatrecht is enkel mogelijk i.g.v. kritiek, polemiek, wetenschappelijke doeleinden, recensie of onderwijs.
Dus het zomaar aanhalen van een deel van een gevel ter illustratie / opvrolijking van een blogpost en/of het tonen van eigen (foto)kunsten is niet toegelaten.
April 16th, 2008 at 9:19 am
Een ander vraagje, voor een volgende post misschien. Clopin werd in het Grand Bazar shopping center verteld dat hij daar geen foto’s mag maken:
http://www.clopin.be/archives/2008/04/14/grand-bazar/
Klopt dat? Kan een security-medewerker je verbieden of tegenhouden van foto’s te maken?
April 16th, 2008 at 9:25 am
@ Tom: voer voor een toekomstige post indeed!
@ alle anderen: vragen, opmerkingen, comments nog steeds welkom.
April 16th, 2008 at 11:46 am
@e-mino: een blog, dat is puur onderwijs! En polemiek! Neen, serieus: ik ben er van overtuigd dat je een gedeelte van een gebouw op je blog mag zetten als het om informatieve redenen is, bijvoorbeeld om iets over de context of de geschiedenis te vermelden. Maar niet om bijvoorbeeld toeristen aan te lokken. Neem nu die nieuwe gerechtsgebouwen: die komen elke dag op TV.
April 16th, 2008 at 11:47 am
@Tom: ja, dat kan de manager vragen, dat heeft te maken met de kans op industriele spionage; bovendien is een winkel privé-eigendom, en daar zou wel de volgende regel mogen gelden: de fotograag vrààgt of hij mag fotograferen. E-Mino, factuur volgt.
April 16th, 2008 at 12:46 pm
@ Els: die factuur compenseren we dan met mijn zeven openstaande facturen naar jou toe, ok? Het saldo in mijn voordeel zal nog steeds niet min zijn. :p
April 17th, 2008 at 2:31 am
Ik ben ooit eens uit de Kinepolis gesmeten (allee: gezet) omdat ik foto’s nam van mijn metgezel in hun toch wel gezellig interieur. Nu ja, het feit dat ik weigerde de foto te wissen zal er ook wel mee te maken hebben zeker.