With hindsight.

De juridisch getinte posts die ik recentelijk op deze blog heb losgelaten deden de volgende - voor u mogelijks evidente - vaststelling nogmaals bij mij opborrelen: dat het overgrote merendeel van onze oordelen op een onvolledige basis gebouwd zijn.

Dit is tevens/zeker zo in het recht.

Rechtszaken draaien immers zeer vaak om de a posteriori beoordeling van een bepaalde situatie waarbij het gedrag, de keuze, de daad van de betrokkene met een bepaalde referentie wordt vergeleken. De “goede huisvader” zal bij velen ongetwijfeld een belletje doen rinkelen. Doch ook andere grootste gemene delers als daar zijn de “gemiddeld aandachtige consument”, de “normaal voorzichtige journalist” e.v.m. worden regelmatig als vergelijkingspunt gehanteerd.

Die methode is natuurlijk verre van perfect, vooral omdat dit oordeel achteraf wordt opgebouwd, op een rationele wijze door personen die alle omstandigheden van de gebeurtenis kennen in ogenschouw kunnen nemen.

De persoon die de onderzochte daad heeft gesteld, heeft echter vaak een emotionele beslissing genomen met een onvolledige kennis van zaken in een beperkte tijdsspanne. Het typevoorbeeld is de notie van de wettige zelfverdediging. De vraag of de geweldsdaad die iemand gesteld heeft als wettige zelfverdediging kan beschouwd worden wordt achteraf, vaak pas jaren na de feiten, beoordeeld, waarbij alle feiten en omstandigheden rustig op een rijtje worden gezet en op een rationele, wat droge wijze geanalyseerd. De persoon in kwestie heeft echter vaak in een fractie van een seconde moeten kiezen in omstandigheden waar helder denken moeilijk zoniet onmogelijk is, met zijn/haar eigen, persoonlijke achtergrond en geschiedenis.

Ideaal is het zeker niet. Tegelijkertijd is het m.i. de enige mogelijke wijze om dergelijk oordeel te vellen.

Overigens geldt deze vaststelling niet alleen voor juridische situaties. Allemaal hebben wij meningen over mensen, over periodes, over keuzes, over regimes, over gebeurtenissen. Meningen die jaren, soms decennia na de feiten zijn gevormd, waarbij wij te weinig stilstaan bij de concrete omstandigheden waarin toendertijd keuzes werden gemaakt, waarbij we te weinig oog hebben voor de maatschappelijke waarden die toen golden, waarbij we misschien te weinig zicht hebben op de voorgeschiedenis van die mensen.

Maar dat zal wel de aard van het menselijk beestje zijn, zeker?